Giriş
Turnir günü stadionun təhlükəsizliyi tribunadakı səs-küydən və meydandakı mübarizədən əvvəl başlayır. Girişdə növbələrin idarə olunması, biletlərin yoxlanması, azarkeşlərin tribunalar arasında hərəkəti və oyun bitdikdən sonra stadiondan çıxışı eyni sistemin hissələridir. Bu zəncirin bir halqası zəifləyəndə kiçik problem sıxlığa, qarşıdurmaya və ya tibbi yardımın gecikməsinə səbəb ola bilər. Stadion təhlükəsizliyi bu proseslərin birlikdə və ardıcıl idarə olunmasından asılıdır.
Stadion təhlükəsizliyi təkcə mühafizəçilərin və polisin işi deyil. Təşkilatçıların planlaşdırması, klubların və azarkeş qruplarının ünsiyyəti, eləcə də hər bir fanın davranışı ümumi vəziyyətə təsir edir. Təhlükəsiz mühit sərt qadağaların çoxluğu ilə deyil, qaydaların aydınlığı və ardıcıl tətbiqi ilə yaranır. Buna görə stadion təhlükəsizliyi bütün iştirakçıların ortaq məsuliyyəti sayılır.
Konkret turnir və komandalar barədə məlumat olmadıqda, diqqət əsas prinsiplərə yönəlir: riskləri əvvəlcədən görmək, insan axınını düzgün bölmək və gərginlik artanda çevik reaksiya vermək. Stadion təhlükəsizliyi matçın görünməyən, amma azarkeş təcrübəsinə birbaşa təsir edən tərəfidir. Yaxşı planlaşdırılmış stadion təhlükəsizliyi həm azarkeşləri, həm də tədbir heyətini qorumağa kömək edir.
Komandaların və oyunçuların təhlili
Komandalar və futbolçular tribunadakı ab-havanı idarə etməsələr də, davranışları azarkeşlərə siqnal verə bilər. Kapitanın mübahisəli epizoddan sonra komanda yoldaşlarını sakitləşdirməsi, məşqçinin təmkinli ünsiyyəti və oyunçuların təxribatçı jestlərdən çəkinməsi gərginliyin artmasının qarşısını ala bilər. Söhbət məsuliyyəti meydandakı tərəflərin üzərinə qoymaqdan deyil, idmançıların nüfuzunun ictimai təsirini nəzərə almaqdan gedir.
Klubların işi turnir günü başlamır. Azarkeşlərə davranış kodeksini əvvəlcədən çatdırmaq, rəqib komandanın tərəfdarlarına hörmətə çağırmaq və stadion qaydalarını sadə dildə izah etmək daha təhlükəsiz mühit yaradır. Xüsusilə səfər azarkeşlərinə giriş qapıları, ayrılmış sektorlar və çıxış marşrutları barədə aydın məlumat vermək çaşqınlığı azaldır. Belə ünsiyyət stadion təhlükəsizliyinin gündəlik planlaşdırma ilə dəstəklənməsinə nümunədir.
Azarkeş davranışı yalnız qadağan olunmuş əşyalar və tribunadakı şüarlarla ölçülmür. Qonşu sektorda sıxlığı artırmamaq, pilləkənləri boş saxlamaq, mübahisəni fiziki qarşıdurmaya çevirməmək və köməyə ehtiyacı olan insana yol açmaq da buna daxildir. Sadiq azarkeşlik meydandakı rəqabəti dəstəkləyir, insanlara qarşı təhdidi yox.
Əsas amillər
İlk növbədə, giriş sistemi düzgün qurulmalıdır. Biletləmə siyasəti sektorların tutumunu, azarkeş qruplarının yerləşdirilməsini və giriş vaxtlarını nəzərə almalıdır. Eyni qapıya həddən artıq insan yönəldildikdə, bilet yoxlaması qaydasında işləsə belə, sıxlıq yarana bilər. Elektron və ya kağız bilet seçməkdən daha vacib olanı insan axınını əvvəlcədən hesablamaq və ehtiyat girişləri nəzarətdə saxlamaqdır. Düzgün biletləmə siyasəti stadion təhlükəsizliyinin əsas dayaqlarından biridir.
İkinci amil stadionun aydın və rahat təşkilidir. Nişanlar, işıqlandırılmış keçidlər, maneəsiz təxliyə yolları və əlçatan girişlər azarkeşlərin hərəkətini asanlaşdırır. Stadionu ilk dəfə görən fan da öz sektorunu, sanitar qovşağı və çıxışı çətinlik çəkmədən tapmalıdır. Könüllülər və əməkdaşlar məlumatı hamıya eyni şəkildə çatdırmalıdır. İnfrastrukturun əlçatanlığı stadion təhlükəsizliyini gücləndirərək çaşqınlıq riskini azaldır.
Üçüncü amil heyətin hazırlığıdır. Növbə rəhbərləri, mühafizəçilər, tibbi qruplar və stadion əməkdaşları fövqəladə vəziyyətdə kimin qərar verəcəyini, hansı marşrutun açılacağını və məlumatın necə ötürüləcəyini bilməlidir. Təhlükəsizliyi yalnız təlimat kitabçası təmin etmir: ssenariləri məşq etmək və çatışmazlıqları tədbirdən əvvəl müəyyənləşdirmək də vacibdir. Hazır heyət stadion təhlükəsizliyinin real şəraitdə qorunmasına imkan verir.
Polislə əməkdaşlıq riskə uyğun və ölçülü qurulmalıdır. Təşkilatçılarla polis arasında əvvəlcədən razılaşdırılmış əlaqə kanalları hadisələrə daha tez cavab verməyə imkan yaradır. Bu polis əməkdaşlığı stadion təhlükəsizliyi üçün mühüm koordinasiya vasitəsidir. Bununla belə, zərurət olmadan güc tətbiq etmək azarkeşlərdə gərginliyi artıra bilər. Məqsəd qorxutmaq deyil, təhlükənin qarşısını almaq, fərdi pozuntunu izdihamdan ayırmaq və müdaxiləni əsaslandırmaqdır.
Azarkeşlərin stadiondan kənardakı təcrübəsi də təhlükəsizlik planına daxildir. Fan zonaları insanların oyundan əvvəl və sonra toplaşması üçün uyğun məkan yarada bilər. Ancaq bu zonaların nəqliyyat dayanacaqları, stadion girişləri və yaşayış sahələri ilə əlaqəsi də nəzərə alınmalıdır. Tutum, içki satışı, tibbi məntəqə və ərazidən çıxış əvvəlcədən planlaşdırılmasa, risk sadəcə stadiondan kənara daşınar. Fan zonalarının planı da tədbir təhlükəsizliyinin və stadion təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsidir.
Məlumatlandırma qaydaların düzgün tətbiqinə kömək edir. Qadağan olunmuş əşyaların siyahısı, gecikmə zamanı giriş qaydası və təxliyə göstərişləri qısa, ziddiyyətsiz və əlçatan olmalıdır. Səsli elanlar, ekranlardakı məlumat və heyətin izahı bir-birini tamamlamalıdır. Fövqəladə vəziyyətdə məlumatı yeniləməyə kimin cavabdeh olduğu da əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir. Bu kommunikasiya tədbir təhlükəsizliyi planının vacib hissəsidir.
Təhlükəsizlik tədbirləri ayrı-seçkiliyə yol verməməlidir. Uşaqların, yaşlıların, əlilliyi olan şəxslərin və müxtəlif dillərdə danışan azarkeşlərin ehtiyacları ümumi plana daxil edilməlidir. Hamıya bərabər və ləyaqətli yanaşmaq etibarı artırır və əməkdaşlarla azarkeşlər arasında anlaşılmazlıqları azaldır. Ədalətli yanaşma stadion təhlükəsizliyinə olan inamı da möhkəmləndirir.
Matçın mümkün ssenarisi
Qapılar açılmamışdan əvvəl əməkdaşlar girişlərin vəziyyətini yoxlayır, sektorların doluluğunu izləyir və nəqliyyat axını barədə məlumat paylaşırlar. Azarkeşlər mərhələli şəkildə içəri daxil olduqda, bilet və şəxs yoxlamaları bir-birinə mane olmamalıdır. Kiçik növbə vaxtında aşkar edilərsə, əlavə keçid açmaq və insanları alternativ qapıya yönəltməklə izdihamın qarşısını almaq olar. Bu mərhələdə çevik qərarlar stadion təhlükəsizliyini qorumağa kömək edir.
Matçın gərgin anında mübahisəli qərar və ya tribunadan gələn təxribat emosiyaları yüksəldə bilər. Müşahidəçilər konkret davranışa diqqət yetirir, stadion anonsları sakit və faktiki məlumat verir, əməkdaşlar isə bütün sektoru cəzalandırmaq əvəzinə problemin özünə yönəlir. Bu zaman klubların əvvəlcədən qurduğu ünsiyyət və azarkeşlərin qarşılıqlı məsuliyyəti xüsusilə vacibdir. Sakit və hədəfli reaksiya stadion təhlükəsizliyinin davamlılığını təmin edir.
Fasilədə keçidlər və yemək məntəqələri eyni vaxtda dolur. İnsan axınının bir istiqamətdə hərəkət etməsi, pilləkənlərin boş saxlanması və tibbi heyətin keçidinə mane olmamaq xəsarət riskini azaldır. Kimsə özünü pis hiss edirsə, ətrafdakılar əməkdaşa xəbər verməli və yardım üçün yol açmalıdır. Ətrafına toplaşmaq isə kömək etmir.
Matç bitdikdən sonra insanların stadiondan çıxışını idarə etmək giriş qədər vacibdir. Tribunaları növbə ilə boşaltmaq və nəqliyyat istiqamətləri barədə aydın məlumat vermək sıxlığı azaldır. Rəqib azarkeşlər arasında gərginlik varsa, onların hərəkət vaxtını və marşrutunu əlavə gecikmə və əsassız məhdudiyyət yaratmadan təşkil etmək olar. Əsas məqsəd təhlükəsiz və nəzarətli çıxışı təmin etməkdir. Bu son mərhələ də stadion təhlükəsizliyinin ümumi planına daxildir.
Nəticə
Turnir təhlükəsizliyi qapıdakı yoxlamadan başlayır və son azarkeş stadionu tərk edənədək davam edir. Uğurlu nəticə bilet planının dəqiqliyindən, heyətin hazırlığından, polislə əməkdaşlıqdan, aydın məlumatlandırmadan və ölçülü müdaxilədən asılıdır. Bu elementlər bir-birini tamamlamalıdır.
Azarkeşlər də təhlükəsizlik sisteminin passiv iştirakçıları deyil. Qaydalara əməl etmək, başqalarının təhlükəsizliyini nəzərə almaq və zorakılığı rədd etmək stadion mədəniyyətini formalaşdırır. Yaxşı planlaşdırılmış təhlükəsizlik oyunun emosiyasını boğmur, onu hamı üçün təhlükəsiz çərçivədə saxlayır.